TEMAS EMZİRME VE ANNE SÜTÜ GÖNÜLLÜLERİ DERNEĞİ OLAĞANÜSTÜ

DURUMLARDA BEBEK BESLENMESİ ÇALIŞTAY

SONUÇ RAPORU

 

 

Sağlık Bakanlığı tarafından acil ve afet durumları için alınan önlemler genel kapsamlı olmakla birlikte, özelde bebek/çocuk sağlığı ve beslenmesi konusunda yetersiz ve etkisiz olduğu görülmektedir. Bu amaçla, akademisyen, doktor, ebe, hemşirelerden oluşan 42 kişinin katılımıyla 19-21 Mayıs tarihinde TEMAS Emzirme ve Anne Sütü Gönüllüleri Derneği tarafından ‘Olağanüstü Durumlarda Bebek Beslenmesi Sempozyumu ve Çalıştayı’  düzenlenmiştir.  Çalıştayın ilk gününde olağanüstü durumlarda bebek beslenmesine yönelik konular tartışılmış, ikinci gün ise çalışma grupları ile konu üzerinde çalışmalar yapılmış, üçüncü gün ise çalışma grupları sunumlarını gerçekleştirmiştir.

 

 

1.Grup

ŞENGÜL YAMAN SÖZBİR

HAMİDE UYAR

AYŞEN OĞUZHAN ÇAKMAK

SERAP ALPSOY

EBRU KAYA

NESRİN ÇOKAKLI

HİLAL KAYHAN

KEVSER YILMAZ

2. Grup

SÜMEYYE ALTIPARMAK

KISMET ERİK

MELİHA ŞANAL

ŞULE ÖZ

BURCU ALTIN

ÜLKÜ AKBUDAK KURTÇU

MELEK GÜLCÜK

SİBEL GÜMÜŞKUŞ

3. Grup

YASEMİN ÖZTÜRK KILIÇ

NUR YANIK UYMUR

RÜGZAN ŞENYILDIZ

DİLEK BURBUT

MEHTAP ER

PINAR AKKAYA

BETÜL ER

NALAN DEMİRCAN

AYSEL ERTÜRK

4. Grup

AYŞE NUR YILMAZ

İLKAY ZENGİN

DAMLA KARAKURT

RUKİYE DURSUN ALTIN

YELİZ PEKDOĞAN

KADER GAZİ

DİLEK ÇAKMAK TOP

FATİMA ÇELİK

FERİDE AĞCA

5. Grup

NALAN KARABAYIR

HACU MURAT URHAN

ÖZLEM AKYOL

FİKRİYE  YAKIŞIR

EMİNE KAYA USTA

NİLGÜN TURHAN

DERYA ERYILMAZ

ELİF BİLGE

 

1. ACİL VE AFETLERE BEBEK-ÇOCUK BESLENMESİNE YÖNELİK HAZIRLIK VE PLANLAMA

MEVCUT DURUM

Deprem, sel gibi doğal olayların, teknolojik kazaların ve benzeri olayların afete dönüşmemesi için hazırlıklı olmak afetlere karşı toplumların en önemli güvencesidir. Sağlık Bakanlığı bünyesinde afet ve acil durumlara hazırlık kapsamında birçok çalışma yürütülmektedir. Yapılan bu çalışmalardan sağlık afet planları kapsamında; 

1. Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP)

• Ulusal Düzey Sağlık Çalışma Grubu Planı
• Yerel Düzey Sağlık Çalışma Grubu Operasyon Planı

2. Hastane Afet ve Acil Durum Planı(HAP)
3. Ulusal Deprem Stratejisi Eylem Planı(UDSEP) yer almaktadır.

Sağlık Bakanlığı tarafından acil ve afet durumları için alınan önlemler genel kapsamlı olmakla birlikte, özelde bebek/çocuk sağlığı ve beslenmesi konusunda yetersiz ve etkisizdir.

 “ACİL VE AFETLERE BEBEK-ÇOCUK BESLENMESİNE YÖNELİK HAZIRLIK VE PLANLAMA” KAPSAMINDA ÇALIŞTAY ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

• Hazırlık ve planlamalar, acil durumlar ve afetler meydana gelmeden önce, olası aksaklıkların ve yanlış uygulamaların (formül mama verme, emzirmeyi kesme vs.) önüne geçmek için yapılmalıdır. Bu kapsamda; afet durumunda bebek ve çocuk beslenmesi ilkeleri, Doğum Öncesi Bakım (DÖB) hizmetleri programına alınmalı ve DÖB rehberine eklenmelidir.
• Gebelik döneminden itibaren emzirme danışmanlığı hizmetleri ebeler ve TEMAS Derneği tarafından belirlenen emzirme danışmanları tarafından sunulmalı ve bu eğitim DÖB hizmetleri kapsamında verilerek kayıt altına (E-Nabız vb.) alınmalıdır.
• Acil durumlar ve afetlerin ortaya çıkması durumunda emzirme için uygun ve güvenli alanlar oluşturulmalıdır (Emzirme Kabinleri, Anne-Bebek Kabinleri vs.).
• Multidisipliner (ebe, hemşire, doktor, psikolog vb.) anlayışta anne-bebek destek hattı ve emzirme timleri (TEM-TİM (TEMAS EMZİRME TİMİ)) oluşturulmalıdır. Oluşturulan bu ekipler, gerekli hallerde, afetzede gebe, lohusa, anne ve bebekler ile yerel yönetimler, bakanlık vb. arasında bir köprü görevi üstlenmelidir.
• Afet bölgesinde bebek ve çocuk beslenmesi oluşturulan timler tarafından değerlendirilmeli, bu kapsamda emzirmeye öncelik verilmeli ve desteklenmelidir.
• Afet sürecinde ve sonrasında annelere emzirmeye ve bebek yaşına uygun beslenmeye yönelik danışmanlık yapılmalı ve bu hizmetler kayıt altına alınmalıdır.
• Oluşturulan emzirme timleri tarafından “Anne-Bebek Destek Kutuları” hazırlanmalı ve bu kutuların içinde emzirmeyi destekleyici (emzirme önlüğü, emzirme sütyeni ve/veya emzirme atleti, süt arttırıcı çay, hijyen malzemeleri vb.) olmalıdır. “Anne-Bebek Destek Kutuları”nın içerisinde anne sütüne alternatif olarak verilebilecek ve emzirmeyi engelleyebilecek ürünler (formül mama, kavanoz mama, emzik, biberon vb.) olmamasına dikkat edilmelidir.
• Anne sütünün verilmediği/verilemediği durumlarda emzirme timleri tarafından annelere çocukları için, yaşına uygun beslenme önerileri sunulmalı ve formül mama, kavanoz mama vs. gereksiz kullanımının önüne geçilmelidir.
• 0-24 ay anne sütü almayan bebeklerin beslenmesi için bir sağlık çalışanı ve/veya emzirme danışmanı kontrolünde relaktasyonun denenmesi ve emzirme yeniden başlatılmaya çalışılmalıdır. Laktasyon yeniden başlatılamazsa uygun besin ögelerine ulaşılmasının sağlanması, bu besin ögelerinin uygun koşullarda hazırlanması, saklanması ve tüketilmesi sağlanmalıdır. Uygun koşullar sağlanamadığında alternatif beslenme yolları (hijyenik kapla beslenme vs.) sunulmalıdır.
• Bebeğin yaşına uygun olarak, katı mama kullanımından önce likit (sıvı) mama kullanımına öncelik verilmelidir.
• Sunulan bireysel danışmanlık hizmetleri tekrar eğitimlerle desteklenmelidir.
• Acil durumlarda ve afet dönemlerinde cinsel sağlık ve üreme sağlığına önem verilmesi, gebelikten korunma yöntemleri konusunda danışmanlık yapılarak emzirmenin kesintiye uğratılmasının ve/veya bırakılmasının önüne geçilmesi sağlanmalıdır.
• Olası gebelik durumunda tandem emzirme hakkında annenin bilgilendirilmesi ve tandem emzirmeye başlaması ve devam etmesi konusunda destek olunmalıdır.
• Emzirme döneminde ilaç kullanımı konusunda (afet dönemlerinde olası psikolojik destek kapsamında anti-depresan kullanımı vb.) emzirmenin desteklenmesi, kadının bilgilendirilmesi sağlanmalıdır.

“İHTİYAÇ BELİRLEME” KAPSAMINDA ÇALIŞTAY ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

• Afet öncesinde elde edilen Sağlık Bakanlığı ve “TEM-TİM İhtiyaç Değerlendirme Onam Formu” verilerine göre; multidisipliner (ebe, hemşire, doktor, psikolog vb.) anlayışta oluşturulan ekip ve/veya emzirme timleri tarafından gebe, lohusa, anne ve bebek sayısının belirlenmesi, taslak ihtiyaç listesinin oluşturulması ve bu listeye göre bölgesel ihtiyaçların temin edilmesi sağlanmalıdır.
• İhtiyaç taleplerinin gelmesi ile birlikte emzirme timleri aracılığıyla iletişim bilgilerinden gebe, lohusa, anne ve bebeklere malzemeleri ulaştırılmalıdır.
• Psiko-sosyal yaklaşımlar kapsamında; afetlerle ilgili kamu-spotlarına anne sütü ve emzirmenin önemi eklenmelidir.
• Toplu yaşama alanlarında “Emzirme Kabinleri, Anne-Bebek Kabinleri” oluşturulmalıdır. Ayrıca çocuk alanları ve ek gıda hazırlama mutfaklarının oluşturulması sağlanmalıdır.
• Emzirmenin kesintiye uğramaması için kadınlara ve çiftlere gebelikten korunma yolları hakkında danışmanlık yapılması sonucunda gerekli kontraseptif yöntem ihtiyacının karşılanmasına yönelik destek olunmalıdır.
• Anne ve bebeklerin barınma ihtiyacının öncelikli grupların içinde planması ve bu sayede emzirmenin kesintiye uğramasının engellenmesi
• Talep ve ihtiyaçların giderilip giderilmediğinin kontrolü emzirme timleri tarafından düzenli olarak yapılmalıdır.

“ANNE-BEBEK İHTİYAÇ LİSTESİ” KAPSAMINDA ÇALIŞTAY ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

• Emzirme önlüğü,
• Emzirme sütyeni ve/veya emzirme atleti,
• Hijyenik set (ped, el sabunu, peçete, ıslak mendil, el dezenfektanı),
• Bebek hijyen seti (bebek bezi, battaniye, kıyafet, ıslak mendil, anti-bakteriyel temizleme mendili),
• Silme banyosu için kullanılan setler,
• Güvenli su olması durumunda; lavabo bulaşık deterjanı, temizlik fırçaları,
• Süt pompası ve pompanın kullanılması durumunda ihtiyaç duyan kadınlar ve aileler için güvenli temizliğini sağlamak için lavabo, temiz su, bulaşık deterjanı, fırça, süt pompası asmak için file,
• Süt arttırıcı çay,
• Emzirme Kabinleri, Anne-Bebek Kabinleri ve bu kabinler için gerekli malzemeler (sandalye, masa, alt açma ünitesi vs.)
• Seçilen gebeliği önleyici yöntem için gerekli malzeme (RİA, Kondom vs.)

 

            2.  ACİL DURUM VE AFETLERDE BEBEK VE ÇOCUK BESLENMESİNE YÖNELİK MÜDAHALELER

Bebekler ve çocuklar acil durumlarda ve afetlerde en savunmasız gruplardır. Ancak, güvenli ve uygun şekilde beslenmelerini sağlamak için adımlar atmak onların sağlıklı kalmasında etkili olabilmektedir. Afet ve acil durumlarında emzirme hem anne hem de bebeğin güvende olmasını sağladığı için en yüksek öneme sahiptir. Anne sütü ile beslenme en temel ve en güvenilir beslenme şeklidir. Acil durum küçük, büyük, uzun veya kısa olsa da ailelerin en büyük endişesi bebek ve çocuklarının hayatta kalmasıdır. Anne sütü, bebeklerin ihtiyaç duyduğu kaloriyi ve besin maddelerini sağlar ve bebeklerin ishal ve solunum yolu enfeksiyonları gibi hastalıklardan korunmasına yardımcı olmaktadır. Bu koruma, kirli su ve sağlıksız ortamların hastalık riskini arttırabileceği acil durum ve afetler sırasında oldukça önemlidir. Bu durumlarda bebek ve çocukların biberon ve formül mamalar ile beslenmeleri yetersiz hijyen hazırlama koşullarından dolayı çok yüksek riske sahiptir. Acil ve afet durumlarında; bebek ve çocuklar için anne sütüyle beslenme-emzirilme sürdürülebilir gıda güvenliği ve güvencesi olan tek faktördür. Emzirme kesintiye uğradığında güvenli beslenmeyi sürdürmek için acil durum müdahale ekiplerinden önemli kaynaklara ihtiyaç duyulması nedeniyle acil durumlarda emziren ailelerin desteklenmesi kritik önem taşımaktadır.

Sivil toplum kuruluşları ve kamu kurumları, programlar ve acil durum müdahale ekipleri için acil durum hazırlığının müdahale ve rehabilitasyon aşamalarında bebek ve küçük çocuk beslenme ihtiyaçlarını karşılama kapasitesini geliştirmeye yönelik bilgi ve destek sağlamalıdır.

1. Kaynak İhtiyacının Belirlenmesi

• Gebe kadınların ve emzirme döneminde çocukları olan ailelerin sayısı ve nasıl beslendiklerini dijital olarak kayıt altına alınmalıdır
• Barınak koşullarının hızlı bir çevre sağlığı değerlendirmesi yapılarak çocuklar ve aileler için güvenli alanlar dahil olmak üzere barınaktaki diğer acil ihtiyaçların belirlenmesi ve kaydedilmesi gerekmektedir.

2. Aile Dostu Güvenli Alan Oluşturma

• Emziren kadınlara emzirmeye devam edebilecekleri ve bebekleri emmeyi her istediğinde emzirebilecekleri bir mahremiyet alanı oluşturulmalıdır.  Aynı zamanda bu alanda görevli emzirme danışmanları planlanarak farklı ihtiyaçlara doğru yönlendirme yapılmalıdır.

3. Önceliklerin Belirlenmesi ve Erişimin Sağlanması

• Gebe, lohusa ve emziren kadınları gıda ve su, barınma, sağlık hizmetleri, psikososyal destek veya diğer temel desteklere erişim için öncelikli gruplar arasına alınmalıdır.
• Bu gruplarda acil ihtiyaçlar belirlenerek öncelik sıralaması yapılarak destek sağlayıcılarla hızlı irtibata geçirilmelidir.

4. Hijyen Standartlarının Sağlanması

• Anne sütü ile beslenen ve beslenemeyen bebekler için, hızlı bir şekilde hijyen koşullarının sağlanması ve sürdürülebilir olması oldukça önemlidir. 
• Enfeksiyona yakalanma riskleri olan yenidoğanlarda (Kısıtlı temiz suya erişim vb.) tek kullanımlık önlükler, kaplar, tabaklar, kaseler ve mutfak eşyaları kullanılmalı ve uygun şartlarda saklanmalı.
• Temizlik malzemelerine erişim sağlanmalı
• Aileleri bebek beslenme malzemelerinin nasıl temizleneceği konusunda eğitim verilmeli.
• Formül/toz mama yerine, acil durumlarda sıvı formül mamalar tercih edilmelidir. Bu konuda sıvı mamaların temininin sağlanması için uygun politikalar geliştirilmedir. 

5. Eğitim ve Destek

• Gebe kadınların ve emzirme döneminde çocukları olan ailelere hızlı bir şekilde ulaşarak gerekli eğitim ve destek sağlanmalıdır.
• Önerimiz, bu eğitimin tüm gebe okulu eğitim modeline eklenmesidir.
• Acil afet durumlarında ve öncesinde bebekle ve çocuk beslenme eğitim ve öğretim protokollerini hazırlanmalıdır.
• Acil ve afet durumunda önce diğer kurumlarla (AFAD, Kızılay, STK, ASPİM, Kolluk Kuvvetleri vb.) iletişime geçilerek Acil Durum ve Afette Bebek ve Çocuk Beslenmesi eğitimi verilmelidir.
• Acil ve afet durumunda bu eğitimi almış personeller görevlendirilmelidir
• Bu eğitim her ilde ve ilçede Halk sağlığı tarafından verilmelidir.
• Eğitim için hedeflenen personel arasında, devlet memurları, tesis veya toplum seviyesinde sağlık ve beslenme hizmetleri ve desteği sağlayan STK çalışanları ve gönüllüleri ve diğer sektörlerden ön saf çalışanları olabilir.
• Eğitim içeriğini belirlenen ihtiyaçlara, anne ve personelin kültürel beklentilerine, kadro boşluklarına, hedef kitleye ve planlı süreye göre uyarlanmalıdır.
• Travma yaşamış ve stres altındaki anneler, kötü beslenmiş bebek ve anneler, düşük doğum ağırlığı (DDA) olan bebekler ve beslenme zorlukları yaşayan engelli bebekler gibi artan ihtiyaçları olan anne ve bebeklere danışmanlık daha uzman bir kadro gerektirebilir.
• Asgari olarak, anneler ve iki yaş altı çocuklar ile iletişim halindeki personel psikososyal sorunlara duyarlılık, beslenme taraması ve daha uzman desteğe giden yollara yönlendirme konusunda eğitimli olmalıdır

6. Temel Noktalar

• Acil durumlarda bebek ve çocukların beslenmesinin (IFE) uygun bir şekilde ve zamanında desteklenmesi hayat kurtarır, çocuğun beslenmesini, sağlığını ve gelişimini korur ve anneye faydalı olur.
• Acil durum hazırlığı zamanında, etkin ve uygun bebek ve çocukların beslenmesi müdahalesi için kritiktir. Bununla ilgili temel şartlar devletin, çeşitli sektörlerin ve kurumların politikalarında yansıtılmalı ve acil durum müdahalelerine rehberlik etmelidir.
• Her acil durum müdahalesinde, koordinasyon mekanizmasına bebek ve çocukların beslenmesini koordine etme olanakları sağlanmalıdır. Etkilenen halkın, acil durum müdahale ekipleri ve medya ile zamanında, doğru ve uyumlu şekilde iletişim kurabilmesi önemlidir.
• İhtiyaçların değerlendirilmesi ve kritik analiz ile şartlara uygun bebek ve çocukların müdahalesi ortaya çıkarılmalıdır.
• Önerilen bebek ve çocukların beslenmesi uygulamalarının korunması ve risklerin asgariye indirilmesi için bir acil durumun ilk aşamalarında derhal eyleme geçilmesi gerekir ve yüksek risk altındaki bebek ve çocuklara yönelik destek sağlanmalıdır.
• Her acil durumda hem emzirilen, hem de emzirilmeyen bebek ve küçük çocukların beslenme ihtiyaçları ve bakımlarının korunması ve desteklenmesi için değerlendirme yapılmalı ve hareket geçilmelidir. Müdahaleleri belirlerken yaygın uygulamaları, salgın hastalık ortamını, kültürel hassasiyetleri ve anne ve bakıcıların ifade ettikleri ihtiyaç ve endişeleri göz önünde bulundurmak önemlidir
• Her acil durumda çocuklar için gerekli miktarda uygun, güvenli, tamamlayıcı gıda ve ilgili desteklere erişimin sağlanması ve hamile ve emziren kadınlar için yeterli beslenmenin güvence altına alınması önemlidir
• Acil durumlarda anne sütü muadillerinin kullanımı, emzirilmeyen çocukların beslenme ihtiyaçlarının karşılanması ve uygun olmayanların kullanımından dolayı bebek ve çocuklarda oluşabilecek risklerin asgariye indirilmesi duruma özgü ve koordineli bir yardım paketi ve uzman desteğini gerektirmektedir
• Acil durumlarda anne sütü muadillerinin, tamamlayıcı gıda ve beslenme ekipmanı bağışları istenmemeli ve kabul edilmemelidir. Anne sütü muadilleri, diğer süt ürünleri, biberonlar ve emzikler genel veya kapsamlı dağıtım içerisinde olmamalıdır.

 

            3.  ACİL DURUM VE AFETLERDE BEBEK VE ÇOCUK BESLENMESİNE YÖNELİK REHABİLİTASYON

Acil ve afet durumları aileler için travmatik olabilmektedir. Acil durum müdahale ekipleri, bireylerin ve toplulukların yaşamları boyunca çeşitli travmalar yaşamış olabileceklerinin farkında olmalı ve olağanüstü durum sonrasında hayatta kalanların fiziksel, psikolojik ve duygusal güvenliğini ve iyilik halini göz önünde bulundurmalıdır. Acil durum müdahalesi ve rehabilitasyon çalışmaları sırasında bakımda travma bilgili yaklaşım benimsenmeli ve ailelere stresle baş etme yöntemleri öğretilmelidir. Annelerin sadece motivasyon mesajlarına değil, yardıma ihtiyaçları bulunmaktadır.

Toplumlarda travmanın yaratabileceği etkiye ilişkin farkındalığını artırmayı amaçlayan travma bilgili bakımda 6 ilke çok önemlidir.

        Bu ilkeler

1. Emniyet
2. Güvenilirlik ve şeffaflık
3. Akran desteği
4. İşbirliği ve karşılıklılık
5. Güçlendirme, ses ve seçim
6. Kültürel, tarihi ve toplumsal cinsiyet sorunlarıdır.

Afetlerde çocukların bakımı hakkında bilgi sağlanmalı ve insanların ruh sağlığı destek hizmetlerine ulaşmalarına yardımcı olmak için bebek dostu mekânlar, bebek dostu çadırlar, anne bebek alanları ve diğer destekleyici mekanlarda hizmetler ve faaliyetler planlanmalıdır.

Acil durumlarda bebek beslenmesinde rehabilitasyon neden önemli?

• Stres altındayken bile anneler doğal afet sırasında ve sonrasında emzirmeye devam edebilir.
• Bebeklerini formül mama ile besleyen aileler için ekstra önlemler alınması gerekmektedir.
• Doğal afetler sırasında bebeklerin formül mamayla beslenmesi emzirmeye kıyasla daha fazla ekipman, kaynak ve çaba gerektirir
• Destek sağlandığında, ebeveynler doğal afet sırasında bebeklerini sağılmış sütle besleyebilirler.
• Anneler sütlerini elektrikli pompalar yerine elle sağmaları teşvik edilebilir.
• Çoğu ebeveyn, kendileri veya bebekleri hasta olduğunda bile emzirmeye devam edebilir.
• Ebeveynler dengeli beslenemeseler veya doğal afet sırasında aç kalsalar bile emzirmeye devam edebilirler.
• Emzirmeyi bırakan bir ebeveyn uygun destekle yeniden başlayabilir.

1. Destekleyici Mekanlarda Hizmetler ve Faaliyetler

Bebek dostu mekânlar, bebek dostu çadırlar, anne bebek alanları ve diğer destekleyici mekanlar gibi karşılama mekanlarının sağlanması gerekmektedir. Bu mekanlarda;

• Rahatça ve mahremiyet içerisinde emzirme için bir mekanın sağlanması
• Temiz içme suyu ve el yıkama tesislerinin sağlanması
• Her bir anne-bebek çiftinin ihtiyaçlarının değerlendirilmesi (ör. IYCF, psikososyal, koruma)
• İlgili hizmetler hakkında bilgi/yönlendirme sağlanması (ör. Aşı, doğum öncesi bakım, v.b.)
• Uzmanlar ile birebir bebek ve çocuk beslenme danışmanlığı/emzirme danışmanlığı
• Erken çocukluk gelişimi (ECD)/erken öğrenme/oyun seansları
• Gebe kadınlar için faaliyetler (ör. Doğum ve lohusa dönemine hazırlık)
• Psikososyal destek
• Beslenme/hijyen/bakım uygulamaları eğitimleri
• Süt gelmesi ve/veya süt annelik için uzman desteği
• Çocuk/anne yetersiz beslenme taraması ve yönlendirme
• Gebe ve emziren kadınlar için besleyici atıştırmalıkların sağlanmalıdır.

2. Bakım Hizmetlerinin Devamlılığı

• Doğum öncesi dönemden başlanarak emzirmenin şefkatle sona erdirilmesine kadar ailelere bakımın ve desteğin sürekliliği sağlanmalı.
• Acil ve afet durumlarında multidisipliner anlayışla acil durumlar ardından rehabilitasyon aşamasında beslenme, fiziksel ve ruhsal sağlık ihtiyaçları, karşılanması amacıyla sosyal hizmetlerle bağlantı kurulmalıdır.
• Emzirme kesintiye uğradıysa, relaktasyon için aileler yeniden emzirme konusunda desteklenmelidir
• Bebekler formül mama ile besleniyorsa, afet sonrası rehabilitasyon aşamasında formül mama, bardak veya biberon gibi beslenme ve temizlik malzemelerine ulaşım sağlanmalıdır.
• Mekandaki faaliyetlere katılan kadınların kendi topluluklarında bu faaliyetleri devam ettirmek üzere desteklenmesini gözden geçirilmelidir.

3. Yeniden bir araya gelme

• Acil afet durumlarında, çocukların mümkün olan en kısa sürede aile bakımına dönme sürecidir
• Ailelerinden ayrı kalan bebek ve çocukların güveneceği ve eğitimli bakım veren tarafından uygun koşullarda bakımının ve beslenmesinin sağlanarak mümkün olduğu kadar kardeş ve arkadaşları ile bir arada tutularak güvenli alan sağlanmalıdır.
• Anne ve bebeklerin yeniden bir araya gelmesinden sonra ten tene temasın önemi ve devamlılığı sağlanarak relaktasyon sürecinin desteklenmelidir.

4. Afet Sonrası Değerlendirme ve Gözlem

• Halk sağlığı müdürlükleri tarafından, gebe, lohusa ve bebekleri için afet sonrası epidemiyolojik göstergeler tanımlanmalıdır. Ortama uygun yerel ve kültürel bazda göstergeler ve ölçümler uygulanmalıdır.
• Destekleyici mekanlarda gerçekleştirilen faaliyetler raporlar ve faaliyetlerin kalitesi gözlenmelidir. Destekleyici mekanlara özel sonuç-seviye göstergeleri yoktur. Ancak, örneğin standart IYCF, çocuk ve anne ruh sağlığı ve psikososyal sağlık göstergeleri gibi veriler toplanmalıdır.

5. Ulusal Gönüllü Süt Annelik Sistemi

• Acil durum ve afette bebek ve çocuk beslenmesinde, illegal yapılan bağışlar yerine devlet tarafından bir takım politikalar geliştirilip yasal çerçevelerle desteklenerek kontrol sağlanması ve kayıt altına alınması önerilir.
• Donör anne sütü olsa da yetersiz miktarda olabilir ve bu sebepten savunmasız çocuklara (DDA, prematüre ve hasta yenidoğanlar) öncelik tanınmalıdır. Donör anne sütü alan bebeklerin bakıcılarına danışmanlık ve destek verilerek doğru ve güvenli kullanım sağlanmalıdır.

6. Kısa ve Uzun Dönem Beslenme Organizasyonu

Acil durum ve afette durumlarında kısa ve uzun dönem beslenme organizasyonu yapılmalıdır. Kısa Dönem Beslenme Organizasyonu, yeniden yapılanma ve rehabilitasyondan önce başlar. Toplam birkaç hafta veya daha az sürer. Bu aşamada servise hazır öğün ve sağlıklı su sağlanması çok önemlidir. Uzun Dönem Beslenme Organizasyonu, rehabilitasyon ve gelişmenin birlikte gerçekleştirilmesi gereklidir. Toplam süresi birkaç hafta ile birkaç ay arasında değişebilir. Kurulan merkezi mutfakların işlerliği sağlanmalıdır. Yemek yiyen kişilerin kayıtları tutulmalı, risk gruplarının tanımlanmasını sağlayacak beslenme kartları hazırlanmalıdır. Her mutfaktan yemek yiyen kişi sayısı belirlenmelidir. Ayrıca depolama ve tüketim kayıtları sürekli tutulmalıdır

             4.  ACİL VE AFET DURUMLARINDA ÇOCUK VE AİLE DOSTU HİZMETLER, EMZİRMENİN TEŞVİKİ VE KATI GIDALARA GEÇİŞ

‘ACİL VE AFET DURUMLARINDA ÇOCUK VE AİLE DOSTU HİZMETLER, EMZİRMENİN TEŞVİKİ’ KAPSAMINDA ÇALIŞTAY ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

1. 2 Yaş Altı Çocukların Riskli Grup Kabul Edilerek Ailelerinin Öncelikli Olarak Desteklenmesi
2. Anne-Bebek Özel Alanları

• Özel alanlar oluşturulana kadar çadırkent ya da konteyner kentlerde kullanılan mescitler kullanılabilir  (DİYANET İŞLERİ )
• Psikososyal alanlar bölünerek bir kısmı annelere bir kısmı bebek ve çocukların kullanımına izin verilmeli, öncesinde kullanımla ilgili bilgilendirme levhaları asılmalıdır ve düzenli olarak temizliğinin yapılması sağlanmalıdır. (Gönüllüler, belediye temizlik işleri, STK’lar)
• Sağlık çadırlarına bir paravan konularak anne ve bebeklere özel alanlar oluşturulabilir.
• Bu alanların içinde veya bu alanlara çok yakın beslenme alanlarının oluşturulması süt sağan anneler için buzdolabı gibi ihtiyaçların karşılanması 

3. Emzirmenin Teşviki

• Anne ve gebelerle karşılaşan sağlık profesyonellerinin anne sütü ile beslenme bilgilerinin hızlıca güncellenmesi ve belirli aralıklarla eğitimlerin devam etmesi relaktasyon konusunda bilgilendirilmesi  (Sağlık Bakanlığı Eğitimlerin Güncellenmesi)
• Emzik, biberon, silikon meme ucu kullanımının zararlarının anlatılması
• Gerekli olduğu durumlarda alternatif besleme yöntemleri anlatılmalı
• Alerjik olduğu düşünülen bebeklerin özel mamaya geçmeden önce ayrıntılı değerlendirilmesinin yapılması.
• Sahada Emzirme Danışmanlarının Bulunması Mama Koduna Uygun Davranması İhlalleri Rapor Etmesi 
• Emzirme danışmanlığının acil durum yönetiminin bir parçası olduğu kabul edilmesi ve politikacıların destek olması ve bu konuya kaynak ayırması
• Gebe ve 2 yaş altı çocuğu olan annelere özel alanlarda eğitim verilmesi
• Çadır ve konteynerların ziyaret edilmesi anne bebek çiftlerinin takibe alınması
• Elle süt sağma ve sağılan sütün saklanması konusunda annelerin bilgilendirilmesi
• Anne sütü yetersizliği konusunda bilgilendirilmesi ve annenin öz yeterlilik algısının güçlendirilmesi
• Mama ile beslenme durumunda hazırlanma kullanılan ekipmanların temizliği, hazırlanması ve bebeğe verilmesi konusunda bakım veren kişinin bilgilendirilmesi
• Mama kabulünün tek bir merkezden yapılması, dağıtımının eğitimli sağlık personeli tarafından yapılması
• Bağış mamaların mümkünse iade edilmesi, iade edilemiyorsa bebek dışında kullanılabilir olmasının değerlendirilmesi, mümkün değilse depolanması, depolanamıyorsa imhası sağlanmalı

4. Katı Gıdalara Geçiş

• Katı gıdaya geçişte çocuk doktoru ile iş birliği sağlanmalı
• Bebeğin yaşına, durumuna uygun, kolay ulaşılabilir, temiz, güvenilir, geleneksel besinlerle ek gıdaya geçiş önerilmeli
• Ek gıdaların hazırlanması konusunda bakım verene ayrıntılı bilgi verilmeli
• Ek gıda hazırlamak için gerekli ekipmanların sağlanması bunların temizliğinin öğretilmesi ve bunların banyo ve tuvalet alanlarından uzağa kurulması 
• Ek gıdaların besleyici olması açısından özellikle proteinden zengin besin maddelerinden seçilmesi
• Bebeğin ek gıdaya geçişte besin alerjisi açısından değerlendirilmesi, anneye bilgi verilmesi yeni besinleri 3 gün kuralı ile denemesi
• 1 yaş öncesi verilmemesi gereken besinler hakkında annelere bilgi verilmesi
• Bunların hazırlanmasında afetten etkilenen halkın bu işlere dahil edilmesi örneğin gıda temininin yerel halktan, yerel yönetimlerden kontrollerin gıda mühendisleri, tarım müdürlükleri tarafından kontrol edilmesi sağlanabilir.

5. SONUÇ

• Afet sırasında yapılan kurtarma çalışmalarının yanı sıra emzirmenin de hayat kurtarıcı müdahale olduğu vurgulanmalıdır.
• Doğum Öncesi Bakım (DÖB) hizmetleri programına, DÖB rehberine ve gebe okulu eğitim modeline alınmalı
•  Mümkün olan en erken zamanda emzirme sağlanmalı, ilk 6 ay sadece anne sütü verilerek emzirmenin şefkatle sona erdirilmesine kadar sürdürülmesi öncelenmelidir.
• Eğitimler emzirme danışmanları tarafından sunulmalı
• Bebek aile veya bakım veren en kısa zamanda bir araya getirilmeye çalışılmalıdır. Emzirme için uygun ve güvenli alanlar oluşturulmalıdır
• Her bebeğin beslenme ihtiyacı farklı olabileceğinden; acil ihtiyaç tespiti en kısa zamanda yapılmalı ve mevcut kaynaklar harekete geçirilmelidir.
• Gebe, bebek, lohusa, çocuk ve annelere yönelik özel bakım alanları hızla tasarlanmalıdır.
• Kültürel yapı ve değerlendirilerek çalışmalar toplum ve ilgili kuruluşların desteğiyle multidisipliner çalışma ve sektörler arası işbirliğiyle sürdürülmelidir.
• Mama kodu uygulamalarının afet dönemlerinde de hassasiyetle uygulanması temin edilmeli, topluma yönelik bilgilendirme hızla sağlanmalıdır.
• Anne-Bebek Destek Kutuları 
• Relaktasyonun denenmesi ve emzirme yeniden başlatılmaya çalışılmalıdır
• Formül/toz mama yerine, acil durumlarda sıvı formül mamalar tercih edilmelidir.
• Talep ve ihtiyaçların giderilip giderilmediğinin kontrolü emzirme timleri tarafından düzenli olarak yapılmalıdır.
• Acil ve afet durumunda önce diğer kurumlarla (AFAD, Kızılay, STK, ASPİM, Kolluk Kuvvetleri vb.) iletişime geçilerek Acil Durum ve Afette Bebek ve Çocuk Beslenmesi eğitimi verilmelidir.
• Ulusal Gönüllü Süt Annelik Sistemi kurulmalıdır.

 

TEM-TİM İHTİYAÇ DEĞERLENDİRME ONAM FORMU

Sevgili anne,

Yaşadığınız acil ve afet durumu için üzgün olduğumuzu ve ihtiyaç duyduğunuz her zaman yanınızda olacağımızı bilmenizi isteriz.

Aşağıda istenen bilgileri cevaplandırmanız sizlere daha faydalı olmamızı sağlayacaktır.

Teşekkür ederiz.

 

ANNE BİLGİLERİ

1. Adı- Soyadı:…………………………………..

2. Yaş:……………………………………………

3. Afet Öncesi Adres:

4. Şuan Bulunulan Adres:

5. Telefon Numarası:

6. Eğitim Durumu:

▢ İlkokul

▢ Ortaokul

▢ Lise

▢ Üniversite ve üzeri

7. Afet öncesi çalışma durumu:                        

▢ Çalışmıyorum/Ev hanımıyım.

▢ Çalışıyorum

8. Yaşayan çocuk sayısı:………………………..

9. Çocuklarınız yanınızda mı?

▢ Evet

▢ Hayır

10. Kronik hastalığınız var mı?

▢ Evet

▢ Hayır

11. Sürekli kullandığınız ilaç var mı?

▢ Evet

▢ Hayır

12. Anne sütü verme ve emzirme konusunda ihtiyacınız olan malzemeler neler?

▢ Emzirme Önlüğü

▢ Steril enjektör

▢ Emzirme sütyeni ve/veya emzirme atleti

▢ Süt arttırıcı çay

▢ Diğer………………..

 

EŞ (BABA) BİLGİLERİ

1. Adı- Soyadı:…………………………………..

2. Yaş:……………………………………………

3. Afet Öncesi Adres:

4. Şuan Bulunulan Adres:

5. Telefon Numarası:

6. Eğitim Durumu:

▢ İlkokul

▢ Ortaokul

▢ Lise

▢ Üniversite ve üzeri

 

7. Afet öncesi çalışma durumu:                        

▢ Çalışmıyorum/Ev hanımıyım.

▢ Çalışıyorum

 

BEBEK BİLGİLERİ

1. Yaş (ay/yıl):………………………

2. Cinsiyeti:

▢ Kız

▢ Erkek

3. Bebeğinizin Aldığı Besin Türü:

▢ Anne sütü

▢ Formül mama

▢ Ek gıda

▢ Anne Sütü + formül mama

▢ Anne Sütü + ek gıda

▢ Anne Sütü + formül mama + ek gıda

4. Bebeğinizin Beslenme Türü:

▢ Memeden

▢ Biberon

▢ Kaşık

▢ Diğer.............

5. Bebeğin kronik hastalığı var mı/doğuştan gelen bir hastalığı var mı?

▢ Evet

▢ Hayır

 

6. Bebeğin emzirmeye engel olan gelen bir hastalığı var mı?

▢ Evet

▢ Hayır

7. Anne sütü verme, emzirme ve bebeğinizi besleme konusunda ihtiyacınız olan malzemeler neler?

▢ Kaşık

▢ Steril enjektör

▢ Diğer………………..

 

TEM-TİM Görüşleri: (Bu alana annelerin endişeleri, ihtiyaçları gibi TEM-TİM uzmanı tarafından elde edilen değerlendirilmeler yazılmalıdır.)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

Benzer İçerikler